English vs.
DE ENGELSE BEVRIJDERS VAN EERBEEK EN LOENEN.
Eerbeek en Loenen zijn door de Engelsen bevrijd, terwijl de omliggende plaatsen bevrijd werden door de Canadezen.
Wie zijn de Polar Bears?
Groot-Brittannië kent een rijke militaire historie, met beroemde en eervolle namen, afgeleid van de regio’s waar de soldaten vandaan kwamen.
In 1907 werd in Yorkshire een divisie opgericht: The British 49th infantry Division, of the West Riding-Division. Deze divisie was samengesteld uit verschillende gevechts- en ondersteunende eenheden. In de Eerste Wereldoorlog vocht deze divisie in Frankrijk.
In de Tweede Wereldoorlog kreeg de divisie eerste oorlogstaak:
Deelnemen aan missies in Noorwegen en daarna als verdedigingsleger op IJsland. Daar kregen ze de toevoeging "Polar Bear Division" en het insigne van de IJsbeer.
In 1942 werd in Engeland het "The Reconnaissance Corps" (Corps Verkenners), opgericht met als populaire naam: Recce’s .
In het Engels wordt de populaire naam Recce's gebruikt.
Eén van de regimenten werd ingedeeld bij de Polar Bears. De mannen kwamen uit heel het Verenigd Koninkrijk en kregen een zelfde opleiding als een commando.
Deze Polar Bear Recce's kregen op het mouwembleem dat alle Recce's dragen, als extra toevoeging in het midden van het embleem een kleine witte roos, de roos van York.
Nadat ze hadden mee gevochten in Frankrijk en in België kwamen ze bij Rozendaal in Nederland terecht, om uiteindelijk voorlopig in de Betuwe te blijven steken. Daar aan hebben ze slechte herinneringen gehouden, omdat grote gedeelten door Duitsers onder water waren gezet, zodat ze op een soort eiland bivakkeerden in de kou van 1944-1945. Op 15 maart 1945 werden de Polar Bears onder bevel van het 1e Canadese legercorps geplaatst.
MAART /APRIL 1945: DE PLANNEN
Het oppercommando had de beschikking gekregen over twee Canadese legerkorpsen, deze kwamen uit Italië waar de strijd voorbij was. Er is toen een planning uitgezet, die er ongeveer als volgt uit zag:
- "OPERATIE DESTROYER". Het tweede Canadese legerkorps gaat rechts van de Rijn de Liemers in en trekt richting Duitsland
- "OPERATIE QUICK ANGER". Het eerste Canadese legercorps moet ten oosten van de IJssel optrekken en de IJssel oversteken tussen Doesburg en Deventer "OPERATIE CANNONSHOTH".
- "OPERATIE DUTCH CLEANSER". Het eerste Canadese legerkorps krijgt de volgende taak toegedacht: Men wil een rookgordijn aanleggen tussen Randwijk en Huissen om de Rijn over te steken en dan met een tangbeweging optrekken tot het IJsselmeer.
Men wilde voorkomen dat er strijd (met zwaar materieel) geleverd moest worden in West Nederland, vanwege de drassige bodem en de dichte bevolkingsdichtheid van West Nederland. Voor de Polar Bears waren o.a. de volgende taken toegedacht: Eerst de Overbetuwe zuiveren van Duitsers en daarna de stad Arnhem innemen.
DE UITVOERING
De Polar Bears staken bij Emmerik en bij Huissen de Rijn over en daarna over de IJssel bij Westervoort. Deze operatie verliep voorspoedig en de Engelsen trokken op naar Arnhem en na enkele dagen van felle strijd hadden ze de stad in handen. Het was voor de Engelsen een vreemde gewaarwording om te moeten vechten in een spookstad, want op de Duitse soldaten na was de gehele stad verlaten.
Intussen was de hoofdmacht van het tweede Canadese legercorps met hun opdracht begonnen en waren bij Wilp de IJssel over gestoken en bereikte men 16 april de oostzijde van het kanaal Apeldoorn. Ze wilden op 17 april met beschieting van Apeldoorn te beginnen en dan het kanaal over te steken.
Dat Apeldoorn gespaard is gebleven van oorlogsgeweld, komt mede door de zuivering van de Recce’s (Polar Bears) in het gehele gebied.
De Canadezen vanuit Voorst en Klarenbeek konden dus ongehinderd een Baily-brug over het kanaal in Loenen leggen om daarna met enkele schermutselingen, Loenen binnen te rijden, om daarna de volgende dag Apeldoorn in te nemen.
HOE GING HET IN EERBEEK EN LOENEN?
Het C-Squadron kwam via de Imbos Eerbeek binnen, dat zonder slag of stoot genomen werd. In Loenen ging het wel met strijd gepaard. Op de Eerbeekseweg ter hoogte van slagerij Van Gijtenbeek hadden de Duitsers een versterking opgeworpen. Ze beschoten de aankomende Engelsen met mortiervuur.
Er kwamen 3 granaten terecht nabij café Plant. Er ontploften er 2, waarvan er 1 de voorgevel van het huis van Plant verwoestte. Maar het meest tragisch was dat de overbuurvrouw, mevrouw Bredenoord dodelijk werd getroffen door een granaatsplinter.
Voor de oprukkende Engelsen had die beschieting geen gevolgen. Ze waren het punt juist gepasseerd.
Een Duitser, schoot een pantserfaust af op een Engelse pantserwagen van het type "Humber Mk. IV". De Humber vloog in brand, maar de bemanning kon er uit springen. Tijdens die brand ontplofte de munitie, waardoor het dochtertje van de familie Bredenoord dodelijk werd getroffen. Ze was een nichtje van mevrouw Bredenoord die enkele ogenblikken daarvoor dodelijk was getroffen.
Aan de overkant van het kanaal maakten de Duitsers op 15 april eenmansgaten en stelden daar een mitrailleur op. Men verwachtte de bevrijding vanuit het oosten, waar vandaan al enkele dagen uit richtingen Voorst en Brummen, schoten werden gehoord.
Iedereen dacht dat er ’s nachts een gevecht zou plaats vinden. Inwoners overnachtten in schuilkelders.
Maar de Duitsers waren verdwenen.
Het werd een zonnige dag en de gehele morgen vlogen verkenningsvliegtuigen in de lucht. Tegen half twee kwamen vanaf de Zilvense brug Canadese brenngun carriers. Er werd nog wel even geschoten.
Vanaf de Voorsterweg-brug ging men in de richting van het dorp en werden enkele Duitse soldaten nog gevangen genomen en afgevoerd.
Die dag hebben de Recce's 143 Duitsers gevangen génomen. Later op de dag hebben de Engelsen zich weer teruggetrokken. Ze opereerden gewoonlijk vanuit een vast legerkamp. De Canadezen bleven met hun tanks in een kraalopstelling bivakkeren op de plek waar ze aankwamen. Nadat de Engelsen Loenen bevrijd hadden stroomde Loenen vol met Canadezen.
Later die dag werd er door de Canadezen bij de Loenense brug een Bailybrug geplaatst. De oversteek van het kanaal (OPERATIE BODEN) was kennelijk al eerder gepland, want ook de Duitsers verwachtten hier de oversteek van het kanaal.
De Polar Bears zijn verder nog op allerlei plaatsen in Nederland betrokken geweest bij bevrijdingsacties. Zo waren het ook de Recce's die 19 april de gehele Noordwest-Veluwe onder controle brachten. Ze trokken o.a. ook de stad Utrecht in en zij waren het die als eersten met twee Humbers en vier brenngun carriers Amsterdam binnen trokken.
Ook daar werden ze door een dolenthousiaste bevolking ontvangen. Maar omdat ze met een te klein aantal waren en op dat moment de oorlog nog niet voorbij was, werden ze snel terug geroepen. Er waren nog teveel Duitsers in de stad, waarvan er een aantal nog zeer agressief was. Het aantal Engelsen was te klein om de bevolking hier tegen te kunnen beschermen.
Het heeft nog veertig jaar geduurd voor het stadsbestuur van Amsterdam toegaf dat het de Engelsen waren en niet de Canadezen, die als eersten de stad binnentrokken. Na de bevrijding van Nederland hebben ze nog enige tijd in Duitsland bij het bezettingsleger een taak vervuld.
In Engeland werd de Divisie in 1947 ontbonden.
Na het bezoek van de Engelsen aan Loenen is er een warme onderlinge band blijven bestaan. In 1985, 1990, 1995 en 2000 zijn er bezoeken aan Loenen geweest.
In 1995 zijn de bevrijders zowel in Loenen als Eerbeek geweest en zijn er in beide plaatsen bevrijdingsbanken onthuld.
DE LAATSTE VIJFENTWINTIG JAAR
Vaak zijn er afgevaardigden uit Loenen naar de veteranenreünie geweest, die jaarlijks in Londen wordt gehouden.
In juni 1998 heeft de Divisie in Croxhall Engeland een eigen "Polar Bear" monument gekregen. De namen Eerbeek en Loenen staan op het monument vermeld. Tijdens de onthulling op 7 juni 1998 is het idee bij Henk Witteveen ontstaan om in het jaar 2000 een soortgelijk monument (in de vorm van een ijsbeer) ergens in Eerbeek-Loenen tot stand te brengen. Paul Sanders, de voorzitter van het comité herdenkingsmonument, nam dit idee direct op en met hulp van vrijwilligers uit Eerbeek en Loenen is dit prima gelukt.
Aanvankelijk werd gedacht aan de geplande verkeersrotonde op de driesprong Eerbeekse-, Loenense- en Harderwijkerweg te plaatsen maar gezien het feit dat de rotonde nog jaren op zich liet wachten, heeft het monument (een ijsbeertje) nu een plaats gekregen op de grens van Loenen en Eerbeek. De onthulling vond plaats op zaterdag 6 mei 2000 in aanwezigheid van de Recce's.
In 2002 is er ter gelegenheid van het feit dat het 60 jaar geleden was dat The Reconnaissance Corps werd opgericht, een reünie gehouden van alle Recce's die bij de verschillende divisies hebben gediend.
De jaarlijkse reünie van de Polar Bear Recce's is vanaf dat moment komen te vervallen. Waarschijnlijk door de hoge leeftijd van de veteranen. Er bleven nog wel individuele contacten (met kinderen van…) over.
JAARLIJKSE HERDENKING ROND 16 APRIL
De RKBS C.v.Leeuwenschool uit Eerbeek heeft het Polar Bearmonument in 2009 geadopteerd. De leerlingen uit groep 8 van de school organiseren ieder jaar de herdenking rond 16 april, met een vast programma, waarbij ze meteen hun opvolgers het draaiboek voor het komend jaar overhandigen. In het bijzijn van hun ouders, de leerlingen van groep 7 (hun opvolgers), de burgemeester van Brummen, Stichting 45 uit Apeldoorn, genodigden en de commissieleden is er een jaarlijkse plechtigheid met toespraken, gedichten, verhalen, de volksliederen en muziek uit de jaren 1940-1950.
Tekst: Henk Witteveen
Tekstadviezen 2003: Paul J.Sanders
Geraadpleegde bronnen:
Generaal-Majoor B.Koning: "Bevrijding van Nederland 1944-1945".
Peter A.Veldheer: "De slag om de Veluwe".
1945. De Bevrijding van de Veluwe door Britse en Canadese troepen in april van het laatste oorlogsjaar.
Patrick Delaforce: "The Polar Bears". Montys left flank.
From Normandy to the relief of Holland with the 49th Division.
